вожиб бўлади. Чунки халифа табанний қилган нарса фуқаро учун амал қиладиган Аллоҳ ҳукми бўлиб қолади. Шунинг учун бу ҳукмнинг хилофига амал қилиши ҳалол бўлмайди. Аксинча фақат мана шу ҳукмгагина амал қилиши вожиб бўлади. Гарчи бу ҳукм ўзининг раъйига хилоф бўлса ҳам ва ўзининг назарида бу ҳукмнинг далили заиф бўлса ҳам унга амал қилиши вожиб бўлади. Саҳобаларнинг имом муайян ҳукмларни табанний қилиб, уларга амал қилишга буюришига ва мусулмонлар гарчи бу ҳукмлар ўзларининг ижтиҳодларига хилоф келса ҳам уларга итоат қилишлари вожиблигига ижмо қилганлари бунга далилдир. Бу тўғридаги машҳур ижмолар қуйидагилардир: «Султон юз берадиган мушкулотларга қараб, янги ҳукмларни чиқариш ҳуқуқига эга», «имомнинг амри ихтилофни кўтаради», «имомнинг амри зоҳирда ҳам ботинда ҳам ўтувчидир». Зоҳирдагиси кишининг давлатга итоат қилиши учун ўзи билан одамлар ўртасидаги нарса бўлса, ботиндагиси ўзи билан Аллоҳ ўртасидаги нарсадир. Чунки имом табанний қилган нарса мусулмон киши учун амал қилиш лозим бўлган Аллоҳ ҳукми бўлиб қолади. Лекин одамларнинг имом амрига бўйсунишлари, у табанний қилган ҳукмларга амал қилишлари ва ўзларининг раъйларига ва табанний қилган нарсаларига амал қилишни тарк қилишлари лозимлиги имом табанний қилган нарсани табанний қилиш деб ҳисобланмайди, аксинча у имом амрига бўйсуниш ва у табанний қилган нарсани амалда бажаришдир, имом табанний қилган нарсани табанний қилиш эмас. Шунинг учун ҳар қайси мусулмон ўзи табанний қилган ҳукмларни таълим бериши ва Исломга даъват қилган пайтда шу ҳукмларга даъват қилиши жоиз бўлади. Гарчи бу ҳукмлар имом табанний қилган нарсага хилоф бўлса ҳам. Чунки саҳобалар халифа табанний қилган нарсага амал қилиш лозимлигига ижмо қилдилар, таълим ва даъватга эмас. Демак ижмо фақат амал қилишга тегишли бўлди. Шунинг учун Абу Бакр молни мусулмонларга уларнинг Исломга киришганига анча бўлгани ёки янги кирганидан қатъий назар баб-баробар тақсимлаган пайтда Умарнинг бошқача раъйда бўлганини кўрамиз. Чунки у кишининг анча олдин Исломга кирганини ва имтиҳонга учраганини эътиборга олиш зарур деган раъйда эди ва бу тўғрида Абу Бакр билан баҳслашган эди. Лекин шунга қарамай Абу Бакр табанний қилган нарсага бўйсунди. Аммо ўз раъйини табанний қилишни давом эттирди. Шунинг учун халифаликни зиммасига олган пайтда Абу Бакр
181-бет Бетлар: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247
|